20 năm trường cũ
Nguyễn-Hoàng-Anh - Lê-thị-Ḥang-Lan
Ngày lănh nhu yếu phẩm sau năm 1975
Ai hững hờ ? Ai sốtsắng?
Ai tươi cười ? Ai nghiêm trọng ?
Ai giểu cợt ? Ai chán chường ?
"Trong trần gian, ai dể biết ai ?"
Buổi chiều nḥa nhạt nắng. Một buổi chiều vào những ngày cuối của năm 2000. Chiếc xe gắn máy vừa quẹo ṿng đường Nguyễn Văn Thoại - tôi không thể nào nhớ nổi những tên đường mới - sau khi chạy dọc theo đường Hồng Bàng. Nơi đây hơn 20 năm trước tôi đă từng đạp xe đạp qua mỗi buổi sáng. Nhà thờ Cha Tam vẫn c̣n đó. Những chiếc xe ba bánh chở các trái dừa tươi được vạt sẵn không c̣n thấy nữa, nhưng h́nh ảnh đó không bao giờ nḥa trong kư ức. Đă bao lần khi phải đạp xe đi thực tập các bệnh viện, giữa trưa hè nắng gắt, cổ khô v́ sức nóng của trời Sài G̣n, tôi đă phải tính toán xem ḿnh c̣n đủ tiền để uống một trái dừa không....

Xe qua cổng phía bên Y - vẫn kiến trúc với những ô vuông trên dăy lầu gợi nhớ những buổi nghĩ trưa ở hành lang trường ngày xưa trên những tấm trải với lon guigoz đồ ăn mang theo. Vừa ăn vừa nh́n ra ngoài qua những ô vuông này - và một kỷ niệm khó quên là lúc đó chúng tôi là những sinh viên mới toanh, không biết pḥng nào là pḥng ǵ cả. Một buổi trưa ngồi ăn ở hành lang, tôi nghe mùi ǵ là lạ, không ăn được, chúng tôi đứng dậy t́m quanh quẩn. Hởi ôi đó là ngay vách của pḥng rửa xác! Góc dăy lầu này nằm phía sau và nh́n ra đường Hồng Bàng, ở cuối băi gởi xe.

Anh bạn dẫn xe gắn máy vào để gởi. Tôi vội đảo mắt t́m người giữ xe nổi tiếng của trường ngày xưa, anh Thanh. Anh Thanh là người có biệt tài nhớ rất dai, xe của ai anh không cần nh́n thẻ đă biết. Giờ đây tôi không thấy anh nữa. Thời gian đă mang đến nhiều đổi thay. Chính tôi cũng không c̣n là ḿnh ngày cũ. Cảnh vật c̣n lưu lại một vài dáng dấp xưa nhưng con người th́ gần như thay đổi hẳn.

Tôi cùng người bạn đi lên hành lang chánh phía trước quán ăn. Chân bước trên những ô gạch màu vàng, vẫn những ô gạch nhỏ nhắn như những ô sô-cô-la, nhưng hoen ố hơn ngày trước. Quán ăn này ngày xưa, biết bao kỷ niệm tràn trề trong tâm trí tôi. Những buổi trưa xếp hàng chờ. Hàng dài mà hầu hết là đàn anh, đàn chị v́ trước 75, chúng tôi là em út. Các anh chàng quân Y, quân Nha trong đồng phục kaki vàng có vẻ rất tự tại. Phe con gái chúng tôi th́ thường rụt rè hơn. Tôi c̣n nhớ cùng lớp bên Y có Khánh Huyền lúc nào cũng nổi bật với y phục thời trang. Trời Sài G̣n thường oi ả th́ cô nàng lại thường mát mẻ trong chiếc áo pull sát nách... Chúng tôi cầm sẵn mâm để được các sơ phân phối thức ăn. Tới bây giờ tôi vẫn c̣n h́nh dung được khuôn mặt của các sơ. Đồ ăn gồm một lát thịt mỏng bằng bàn tay, một ít rau cải luộc và cơm, tuy nhiên lúc nào cũng có vẻ ngon lành đối với tôi thời đó.

Từng trên của quán ăn là thư viện, ngày xưa mỗi khi vào thư viện này, tôi có cảm giác như ḿnh vào một nơi tân tiến dù tôi chẳng đọc được mấy quyển sách ở đây. Trên nóc thư viện này là một sân thượng mà tôi không nhớ bằng cách nào chúng tôi đă lên được đến đó để ngồi chơi với tàn cây me, và nh́n xuống con đường nhỏ bên hông trường mà tôi không nhớ tên.

Đối diện với thư viện là giảng đường chánh của trường. Vào năm 1974, chúng tôi gồm cả Y lẫn Nha đă ngồi đây nghe Cha Lichtenberger giảng Mô học bằng tiếng Pháp, tôi ngồi nghe như "vịt nghe sấm". Lúc đó chỉ có các bạn xuất thân từ trường Pháp là thoải mái. Những ngày đầu tiên đó trong lớp c̣n đủ bạn bè, tôi đă được bạn Minh Đức giúp dịch lại những ǵ Cha đă giảng. Những dăy ghế dài có những khuôn mặt mới... mới cho đến bây giờ, v́ sau đó nhiều người trong chúng tôi chẳng bao giờ gặp lại nhau nữa.... Cũng ở trước giảng đường này, tôi c̣n nhớ được một người bạn rỉ tai cho biết là cô bạn thân từ thời Gia Long, chúng tôi cùng học rồi cùng bỏ Dược, cùng học Sinh Lư Sinh Hóa và vào Nha chung với nhau, đang có một liên hệ đặc biệt với một bạn trai khác trong lớp.

Ở giảng đường này có một năm chúng tôi tŕnh diễn văn nghệ. Trong vở kịch "Đi chùa Hương", Bích-Thủy và Liên-Hương đă để lại trong ḷng nhiều bạn trai cùng lớp một cảm giác khó quên. Một tiết mục khác là màn múa nón dân tộc mà Lê Thị Hồng là đạo diễn chính. Chúng tôi đă phải tập dợt nhiều lần trước khi tŕnh diễn trong khu chữa răng mới của thầy Cơ, lúc đó chưa xây xong.

Tôi tiếp tục đi về phía pḥng khám của Nha, ngang qua nơi phát vật liệu cho sinh viên Nha ngày xưa, tôi chợt nhớ đến bác Hắc, bác Khoan... Không c̣n ai nữa. Nhiều bạn cùng lớp bây giờ là "cán-bộ-giảng" của trường. Tôi đi thẳng tới khu pḥng khám. Bích-Thủy làm Phó-chủ-nhiệm Bộ-môn cố-định, đang bận chỉ dạy cho sinh viên. Tôi chợt nhớ người thầy hiền từ, khả kính của Bộ môn cố định, thầy cùng quê Tây Ninh với tôi, thầy Trà. Không biết thầy c̣n khỏe không? Anh Lộc nữa, tôi không biết bây giờ anh c̣n ở trường không?

Tôi đi về phía pḥng Chỉnh răng để t́m Đồng Khắc Thẩm, bạn cùng lớp chúng tôi. Cửa đóng. Đă 4 giờ chiều. Tôi lững thửng t́m người để hỏi thăm. Trong hành lang bên khu Nha, các h́nh về nhiễm thể của thầy Berger, đo lường kích thước mắt mủi về di truyền, một h́nh bé trai tóc ngắn, mắt lé, miệng cười năm nảo năm nào trong khung kính treo trên vách vẫn c̣n đó. Hàng ngày, năm xưa, chúng tôi đă đi qua lại đây không biết bao nhiêu lần. Có lần chúng tôi ngồi họp tổ ngay trước các h́nh này. Tôi đi đến cuối hành lang. Đây là giảng đường B.

Khi thi tuyển vào Nha, tại giảng đường B này, tôi và các bạn đă ríu chân đi từ cửa lài xuống tới bàn giám khảo: gồm thầy thơ, thầy Tiếp và một thầy nữa, để được vào phỏng vấn và để các thầy chấm nhân-mạo! Cũng tại đây chúng tôi đă từng ngồi nghe giảng bài hoặc ngủ gục vào những buổi trưa mệt mỏi. Vào một ngày khoảng tháng tám năm 1978, tôi không c̣n nhớ chính xác, tôi và Nữ đă trở lại giảng đường, sau một chuyến đi, chúng tôi ngồi đó, cũng bàn ghế đó, thầy và bạn bè đó nhưng tâm trạng của tôi và Nữ th́ như người về từ một cơi khác! Phải không Nữ?

Những khoảng thời gian ấy, chúng tôi có đứa đă xa trường, có đứa vẫn c̣n đây, nhưng tâm trạng mỗi người mỗi nẻo. Trong cái lặng im, chúng tôi tự hiểu, tự suy đoán về nhau, đúng hay không lúc đó không ai dám hỏi ai. Trước giảng đường là một khoảng rộng dưới chân cầu thang. Nơi đây chúng tôi từng họp tổ ngay trên sàn nhà. Tôi ở tổ 1 có Phan chí Nghĩa, Mai Huy, Trần Thuận An, Kim Hạnh, Huyền Nga, Thanh Xuân, Trường Giang... những ngày đầu sau 75. Tâm trạng bàng hoàng làm sao.

Rồi những cuộc t́nh không thể thiếu trong giới trẻ chúng tôi đă xảy ra. Giữa những bạn cùng lớp, cùng ngành, hay không cùng ngành y tế. Buồn vui với cuộc sống muôn màu, ngh́n vẻ... Có những việc khó nói cho nhau nghe vào lúc đó, bây giờ lại là đề tài vui, nhưng cũng có những việc không bao giờ dễ nói ra dù tất cả chúng tôi bây giờ đă hai màu tóc.

Tôi tiếp tục đi đến cuối hành lang để bước ra phía sau là dăy lan can thấp mà chúng tôi hay ngồi chơi. Nh́n xuống dưới sân là một dăy nhà trệt mà ngày trước chúng tôi đă chen chúc để lănh nhu yếu phẩm mà ngày nay tôi c̣n giữ được một tấm h́nh kỷ niệm. Cũng nơi đây những buổi sáng sau 1975, chúng tôi đă làm những động tác thể thao để trở thành "công dân khỏe".

Tôi đi trở lại pḥng khám để gặp Bích-Thủy, Thủy ngạc nhiên khi thấy tôi, chúng tôi hàn huyên và chụp vài tấm h́nh lưu niệm. Đi qua pḥng Quang tuyến của Thầy Khang và A Dĩ. Pḥng Bệnh miệng của cô Ḥe. Tôi bước ra dăy lan can thấp, nh́n ra sân volley. Nơi dăy lan can này, tôi và các bạn tôi đă từng ngồi chờ đợi sau khi tan học, hoặc xem volley, hoặc chờ xe đón, hoặc chỉ cà rà ở lại vui chơi.

Sân volley không c̣n như ngày xưa. Một dăy nhà trệt được xây từ sân đến bải dựng xe cũ. Ở không gian này, nơi bức tường rào ngày xưa, bà Bảy đă bán cà phê và có bán ǵ nữa không th́ tôi không rơ. V́ đa số khách hàng của bà không có tôi mà là các chàng chơi volley: Đặng Duy Hải, Phạm Trường Giang, Phạm Gia Cát, Dũng "Núi", Trần Ngọc Toàn, Phạm Bá Thăng, Cao Hắc Hổ... Lớp trên chúng tôi Nghiêm Minh Thành, Trương Thành, Hoàng Lâm, Hiếu "đen" và anh Hoa "già" quân Y. Phương Duyên chắc phải có nhiều kỷ niệm nơi đây với Nghiêm Minh Thành. Tôi bước xuống dăy nhà trệt để t́m anh Trần Gia Ḥa nhưng không gặp. Qua dăy nhà nhổ răng của thầy Cơ th́ h́nh như Thu Hồng không c̣n làm ở đây nữa.

Trước khi ra về, tôi tạt ngang qua hồ Bao Tử. Tôi c̣n nhớ một truyền thuyết về hồ này, "Vào một sáng sớm khi một sinh viên t́nh cờ đến trường, thấy bóng một thiếu nữ xơa tóc bên hồ buồn bả, bóng nàng đă biến thành sương khói trong một khoảnh khắc". Thời đó chúng tôi đồn nhau thiếu nữ này là một trong những xác vô thừa nhận của pḥng Anato!

Hàng cây hoa Hoàng Hậu màu tím, đài các với các lá to chẻ h́nh quả tim không c̣n nữa, thay bằng vài cây Cau c̣n nhỏ với vài khóm hoa. Vẫn mặt nước lặng lờ đă từng phản chiếu bao khuôn mặt của giới Y Nha Sài G̣n. Tôi chợt ngậm ngùi nhớ đến bài thơ của người xưa:
   "Tạo hóa gây chi cuộc hí trường
   Đến nay thắm thoát mấy tinh sương
   Lối xưa xe ngựa hồn thu thảo 
   Nền cũ lâu đài bóng tịch dương
   Đá vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt
   Nước c̣n cau mặt với tang thương
   Ngh́n năm gương cũ soi kim cổ
   Cảnh đấy người đây luống đoạn trường"
Theo người bạn dẫn xe, tôi bước ra cổng trường. Ngày mai tôi sẽ lên máy bay, trở về cuộc sống hiện tại, bận rộn và cuốn hút theo nhịp vội vă của thời gian. Rồi đây sẽ c̣n có bao nhiêu giây phút để thưởng thức những ǵ thuộc về kỷ niệm v́ không ra ngoài lẽ vô thường, chính hiện tại này c̣n lắm khi cứ như một giấc mộng ảo.
                                       Lê thị Hoàng lan